مباحث كلامي(عصمت)
آيا عصمت انبيا(عليهم السلام) ذاتي است يا اکتسابي؟
جواب:
عصمت پيامبران و پيشوايان دين (عليهم‌السلام) ذاتي نيست. از اين‌رو، صدور گناه از آنان ممتنع ذاتي نمي‌باشد؛ زيرا اگر ممتنع ذاتي و محال بالذات بود، مقدور نمي‌بود و اگر مقدور نمي‌بود، مورد تكليف قرار نمي‌گرفت.
وانگهي، اگر گناه و معصيت ذاتاً محال باشد، اطاعت و فرمان‌برداري، ذاتاً ضروري خواهد شد؛ در اين صورت، اطاعت نيز مورد تكليف قرار نمي‌گيرد و ديگرمجالي براي انذار و تبشير و وعد و وعيد باقي نخواهد ماند. از اين‌روست كه فرشتگان مكلّف نيستند؛ چون عصمت ذاتي دارند، نه عصمت اختياري.
امّا در ملكهٴ عصمت اكتسابي و غير ذاتي، "اختيار" وجود دارد ومي‌توان فعل و ترك را قبل از انجام آن، به صورت "قضيّه ممكنه" به معصوم نسبت داد؛ ولي پس از انجام، مثلا ً نسبت آن فعل به معصوم ضروري و عدم آن ممتنع مي‌شود. اين‌گونه امتناع، "امتناع بالاختيار" است كه با داشتن اختيار منافات ندارد؛ مثلا ً قبل از انجام كاري گفته مي‌شود: "إنّ المعصوم يُطيع بالإمكان و يعصي بالإمكان"، ولي پس از انجام طاعت، گفته مي‌شود: "إنّ المعصوم، مطيع بالضرورهٴ"؛ يعني در واقع، به صورت قضيهٴ "ضرورت به شرط محمول" است.
اين همه، به اين دليل است كه شخص معصوم، درون آتشبار گناه را مي‌بيند و به هيچ وجه، سهو و نسياني به او رخ نمي‌دهد، هرچند در خواب باشد؛ چنان كه پيامبر اسلام (صلي الله عليه و آله و سلم) فرمود: "تنام عيناى و لاينام قلبى"[1]؛ چشمانم مي‌خوابد، ولي قلبم نمي‌خوابد، و اگر او توان انجام معصيت را نداشت، خداوند نمي‌فرمود: "...لئن أشركت ليحبطنّ عملك..."[2]. با اين وجود، او معصوم است و خواطرش، همه رحماني است، نه نفساني و نه شيطاني. غرض آن‌كه ملكهٴ عصمت، مانند ساير ملكات علمي و عملي با اختيار انسان حاصل مي‌شود و ممكن است با اختيار وي نيز زايل شود.
وحي ونبوت در قرآن/208
اللهم عجل لولیک الفرج