مباحث كلامي
آيا شخص معصوم قدرت بر گناه دارد؟
جواب:
دربارهٴ توانايي يا ناتواني معصوم، بر فعل گناه، اختلاف است. برخي معتقدند كه ساختار بدني و نفساني انسان معصوم به گونهاي طرّاحي شده و ويژگيهايي در او به كار رفته است كه اقتضا دارد هرگز بر معصيت اقدام نكند. بعضي نيز گفتهاند كه عصمت، قدرت بر طاعت و عدم قدرت بر گناه است.
اماميّه
بر اين باور است كه عصمت، با قدرت بر گناه منافات ندارد؛ يعني شخص معصوم،
قادر بر معصيت است؛ وگرنه استحقاق مدح و ثواب بر ترك معصيت را نميداشت.
افزون بر اين، ثواب و عقاب در حقّ او بيمعنا بود، بلكه او بايد از
محدودهٴ تكليف خارج باشد؛ حال آن كه اين گونه نيست؛ زيرا انسان معصوم مكلف
است و بر اطاعت دستور خداوند، مستحق مدح است و ساختار بدني او نيز مانند
ديگر مردم است: "قل إنّما أنا بشرٌ مثلكم يوحي إليّ..."[1]
بنابراين
عصمت در نزد اماميه، ملكهاي است كه انسان با داشتن آن، عواقب دردناك
هرگناه و معصيت را با همهٴ وجود احساس ميكند؛ آن سان كه پزشكِ حاذق،
فرآيند يك بيماري واگير و خطرناك و ميكربهاي كشنده را در بدن بيمار
ميبيند و هرگز از نيم خوردهٴ اين بيمار نميخورد و با او تماس مستقيم
برقرار نميكند و از وي پرهيز كامل دارد و شرايط و لوازم بهداشت را مراعات
ميكند و تا ميتواند به چنين شخصي نزديك نميشود.
در جايي كه انسان، دست خود را به دهان مار سمّي خطرناك و افعي كُشنده نزديك نميكند، شخص معصوم در اثر شهود شعلههاي دوزخ از تماس آن جداً خودداري ميكند. او جهنّم را ميبيند؛ زيرا به مقام يقين رسيده است (از راه معرفت و عبادت): "كلاّ لو تعلمون علم اليقين * لترونّ الجحيم"(تكاثر/5-6)، و چگونه ميتوان از جهنم مشهود نهراسيد.نتيجه اين كه از ديدگاه اماميّه، پيامبران و پيشوايان ديني با داشتن ملكهٴ عصمت (كه موهبت و تفضّل الهي است)، هيچ گاه گِرد معاصي بزرگ يا كوچك نميگردند؛ هم پيش از بعثت، هم پس از آن، و دامنشان از زمان تميز و آغازِ ظهور عقل تا پايان عمر، از هرگونه ناپاكي و آلودگي پاك و منزّه و مبرّاست.
وحي و نبوت در قرآن/238
اللهم عجل لولیک الفرج